CartaX Studio Nedir? Yerel Dönüştürme ve Üretim Rehberi

CartaX Studio, ham saha verinizi kendi bilgisayarınızda CartaX'in görüntüleyebileceği biçimlere dönüştüren ve işleyen masaüstü aracıdır; CartaX platformunun yerel kolu olarak çalışır, tek başına bir fotogrametri paketi değildir. İki şey yapar:

• Dönüştürme — elinizdeki LAS/LAZ nokta bulutunu ve GeoTIFF ortofoto/DEM'i tarayıcıda açılan biçime çevirir.
• Üretim — drone fotoğraflarından ortofoto, yükseklik modeli (DSM/DTM), nokta bulutu ve dokulu 3B model üretir. Üretimi ister bu bilgisayarda, ister GPU destekli CartaX bulutunda koşturursunuz; ikisi de aynı sihirbazdan başlar. Studio kurmadan da aynı bulut üretimini web uygulamasındaki yükleme penceresinin Fotogrametri sekmesinden başlatabilirsiniz.

Dönüştürücüler kurulumla birlikte gelir: Docker, WSL ya da ayrı bir GPU sürücüsü kurmanız gerekmez.

En önemli farkı ekonomiktir: yerel dönüşüm ve yerel üretim işlem jetonu harcamaz. Yalnızca üretilen çıktılar çalışma alanınıza yüklendiğinde depolama kotanızdan düşer. Bulut üretimi ise jetonla ücretlendirilir (aşağıda).

Ne yapar?

Dönüştürme (Dönüştür düğmesi)

Girdi	Çıktı	CartaX'te ne olur
LAS / LAZ nokta bulutu	Octree (nokta bulutu ağacı)	Tarayıcıda akıcı 3B görüntüleme, ölçüm, kesit
GeoTIFF ortofoto / DEM	COG (Cloud Optimized GeoTIFF)	Haritada kayıtlı raster katman, kot okuma

Üretim (Yarat düğmesi)

Girdi bir uçuşun fotoğraf klasörüdür (JPG/PNG/TIF; alt klasörler ve RTK .MRK kayıtları otomatik bulunur). Tek koşuda seçtiğiniz çıktılar birlikte üretilir:

Çıktı	Biçim	CartaX'te ne olur
Ortofoto	GeoTIFF → COG	Haritada raster katman
DEM (DSM/DTM)	GeoTIFF → COG	Haritada Ölçüm kotu: Yüzey / DSM / DTM seçeneği; kot okuma ve hacim hesabı bu modellerden yapılır
Nokta bulutu	LAZ → Octree	3B görüntüleme, ölçüm, kesit; isteğe bağlı yapay zekâ ile sınıflandırma (zemin / bitki / bina / yol / araç)
Dokulu 3B model	3D Tiles 1.1	Haritada dokulu 3B model

Üretimin yanında YKN (yer kontrol noktası) işaretleme ve doğruluk raporu da Studio'nun içindedir: YKN dosyanızı verip noktaları fotoğraflar üzerinde tıklayarak işaretlersiniz; rapor teslimat klasörüne yazılır. RTK'lı uçuşlarda .MRK kayıtları otomatik değerlendirilir.

Yerel üretimin motorları kuruluma dahil değildir; ilk üretiminizde uygulama içinden tek seferlik indirilir (~0,4 GB). Bulut üretimi için motor indirmeye gerek yoktur.

Neden yerelde çalışalım?

• Jeton harcanmaz. Bulut dönüşümü ve bulut üretimi veri hacmine göre jeton düşer; yerel işlem düşmez.
• Ham veri yüklenmez. 40 GB'lık bir LAZ'ı ya da binlerce fotoğrafı yüklemek yerine yalnız onlardan üretilen, tarayıcının doğrudan açtığı çıktıyı yüklersiniz.
• Veri makinenizden çıkmadan işlenir. Ham dosya yalnız sizde kalır; yalnızca çıktı yüklenir. Çıktılar ayrıca bilgisayarınızda Belgeler / CartaX Studio altında ürün klasörlerine (Ortofoto, SYM, Nokta Bulutu, Mesh, Rapor) yazılır.

Buna karşılık işlem sizin makinenizin işlemcisini, belleğini ve diskini kullanır. Fotogrametri en ağır adımdır: yüzlerce fotoğraf birkaç saat sürebilir. Studio bütün çekirdekleri kullanır; NVIDIA GPU olan makinelerde yoğun nokta bulutu üretimi GPU'ya taşınır. Sihirbaz koşudan önce boş diski ve belleği ölçer; yetmiyorsa yerel düğme kapanır ve aynı iş tek tıkla buluta yönlendirilebilir.

Bulut üretimi

Aynı sihirbazın altında Bulutta üret düğmesi vardır. Fotoğraflar CartaX'e yüklenir, üretim CartaX'in NVIDIA GPU'lu bulut makinelerinde koşar ve çıktılar doğrudan projenize düşer. Aynı işi web uygulamasında yükleme penceresinin Fotogrametri sekmesinden de gönderebilirsiniz. Ne zaman tercih edilir:

• Bilgisayarınız yeterli değil (motor inmemiş, disk/bellek yetersiz) ya da bilgisayarı saatlerce meşgul etmek istemiyorsunuz.
• Yoğun nokta bulutunun GPU'da çıkmasını ve yapay zekâ sınıflandırmasını istiyorsunuz; ya da yalnızca bulutta üretilebilen çıktılar (örneğin Gaussian Splatting sahneleri).

Bilinmesi gerekenler:

• Jetonla ücretlendirilir. Fotoğraf sayınız belli olur olmaz sihirbaz tahmini jetonu ve kullanılabilir bakiyenizi gösterir; jeton yetmiyorsa iş başlamadan uyarır ve web uygulamasından jeton satın alma bağlantısı verir. Ücret işlenen toplam megapiksele göredir (fotoğraf sayısı × kare çözünürlüğü); seçilen çıktı sayısı fiyatı değiştirmez. Üretim tek kalitede (Yüksek) koşar.
• Ücretsiz pakette bulut üretimi yoktur; Profesyonel pakette tek işte 2.000 fotoğrafa kadar gönderilebilir. Daha büyük projeler için Kurumsal planla görüşün.
• Nokta bulutu sınıflandırması bulutta yapay zekâ modeliyle koşar; zemin, bitki, yapı, yol ve araç sınıfları otomatik atanır.
• Bulut işleri Studio'nun İşler listesinde ve web uygulamasındaki CartaX Studio kartında izlenir; fotoğraflar yüklendikten sonra bilgisayarınızı kapatabilirsiniz, iş bulutta sürer.

Kurulum

Studio Windows ve Linux için yayımlanır. (macOS hedeflenmemektedir.)

Windows

1. Uygulama içinden CartaX Studio → İndir ile kurulum dosyasını indirin.
2. Dosyayı çalıştırın. Yapı imzasız olduğu için SmartScreen "Windows bilgisayarınızı korudu" uyarısı verir: Daha fazla bilgi → Yine de çalıştır.
3. Windows 11'de ek bir şey gerekmez. Windows 10 kullanıyorsanız Microsoft Edge WebView2 Runtime kurulu olmalıdır.
4. Uygulamayı açıp CartaX hesabınızla giriş yapın.

Linux

1. .deb paketini indirin.
2. Kurun: sudo apt install ./cartax-studio_*.deb
3. Uygulama penceresi için webkit2gtk-4.1, libgtk-3, librsvg2 ve libayatana-appindicator3 paketleri gerekir; çoğu masaüstü dağıtımında zaten kuruludur.
4. Uygulamayı açıp CartaX hesabınızla giriş yapın.

Not: Yapılar şu an kod imzalı değildir. İşletim sisteminin uyarısı beklenen davranıştır; imzalama süreci tamamlandığında uyarı kalkacaktır. Yeni sürüm çıktığında Studio bir şeritle haber verir; İndir düğmesi kurulum dosyasını tarayıcıda açar, kurulumu elle yaparsınız.

Kullanım akışı

1. Giriş yapın. Studio, sistem tarayıcınızı açar; CartaX hesabınızla oturum açınca uygulamaya dönersiniz. Studio hangi projeye yükleneceğini hesabınızdan bilir.
2. Proje seçin ya da oluşturun. Çıktılar bu projenin altına düşer.
3. Dönüştür ya da Yarat'a basın.
   • Dönüştür: LAS/LAZ ya da GeoTIFF seçin; Studio biçimi kendisi tanır.
   • Yarat: fotoğraf klasörünü seçin, çıktıları ve kaliteyi işaretleyin, varsa YKN dosyasını ekleyin, teslimat koordinat sistemini seçin, sonra Bu bilgisayarda üret ya da Bulutta üret.
4. İzleyin. İşler ekranı toplam ilerlemeyi tek kartta gösterir; kartı açınca her işin aşamaları (fotogrametri, sınıflandırma, dönüştürme, yükleme), geçen süre ve yüzde görünür. Aynı anda birden fazla iş kuyruğa atabilirsiniz; işlem sırayla, yükleme paralel yürür.
5. Yükleme. Üretim ya da dönüşüm bitince çıktı otomatik olarak çalışma alanınıza yüklenir; sayaç dosya ve bayt bazlı ilerler ("Web'e yükleniyor 12/770 · 340 MB / 1,2 GB").

Yükleme sürerken CartaX web arayüzündeki CartaX Studio kartında iş "çalışıyor" olarak görünür; tamamlanınca katman haritada açılabilir hâle gelir. Koşan bir işi Duraklat ile anında askıya alıp bilgisayarı başka işe verebilir, Devam et ile kaldığı yerden sürdürebilirsiniz. Studio kapanır ya da bilgisayar yeniden başlarsa yerel üretim işleri bir sonraki açılışta kaldığı aşamadan sürdürülür. Yükleme ağ hatasıyla düşerse ürünler bilgisayarınızda hazırdır; karttaki Yeniden yükle yalnız web'e yüklemeyi tekrarlar, üretim baştan koşmaz.

Sık karşılaşılanlar

Giriş yaparken "plan_forbidden" hatası alıyorum. Studio, Profesyonel pakete dahildir. Ücretsiz hesapta oturum açılamaz; paketinizi yükselttiğinizde giriş çalışır.

"Bu bilgisayarda üret" düğmesi kapalı. Üretim motorları henüz inmemiş ya da boş disk/bellek bu iş için yetersiz; düğmenin üzerine gelince neden yazar. Motorları indirin ya da işi Bulutta üret ile gönderin.

Üretim çok uzun sürüyor. Fotogrametri işlemci ve GPU'ya bağlıdır; NVIDIA GPU'lu bir makinede belirgin hızlanır. Gereksiz çıktıları (3B model, sınıflandırma) kaldırın ya da işi GPU destekli buluta gönderin. Koşunun ayrıntılı günlüğü teslimat klasöründeki Rapor altında bulunur.

Dönüşüm/üretim bitti ama katman haritada yok. Yükleme ayrı bir adımdır; Studio'da işin "yüklendi" durumuna geçtiğinden emin olun, sonra web arayüzünde projeyi yenileyin.

DSM/DTM haritada seçilemiyor. Ölçüm kotu seçeneği yalnızca üretimde DEM (DSM/DTM) çıktısı işaretlenmiş ortofotolar için görünür. Yalnız ortofoto ürettiyseniz Yüzey (arazi) seçeneği kalır.

İlgili rehberler

• DSM ve DTM farkı nedir?
• LAS/LAZ nedir?
• COG (Cloud Optimized GeoTIFF) nedir?
• Desteklenen formatlar ve limitler